خانه تاب‌آوری ایران؛ مرکز تولید و انتشار دانش تاب‌آوری

13 ساعت پیش - خواندن 8 دقیقه


خانه تاب‌آوری ایران؛ مرکز تولید و انتشار دانش تاب‌آوری 

خانه تاب‌آوری ایران به نشانی www.resiliency.ir یکی از مراکز مهم تولید و انتشار دانش تاب‌آوری در فضای فارسی است. این مجموعه با نام دکتر محمدرضا مقدسی، آموزش تاب‌آوری و نشر تخصصی این حوزه پیوند دارد. موضوعی که این فعالیت‌ها را به یکدیگر مرتبط می‌کند، پرسشی است که هم برای پژوهشگر اهمیت دارد و هم برای خانواده‌ای که روزهای دشواری را می‌گذراند: چه چیزی به انسان‌ها و جامعه‌ها کمک می‌کند در برابر فشار، توان تصمیم‌گیری و عمل خود را حفظ کنند و اگر بخشی از زندگی‌شان آسیب دید، راهی برای بازسازی آن بیابند؟

اهمیت خانه تاب‌آوری ایران در پرداختن به همین پرسش به زبان فارسی است. خواننده برای فهم یک مفهوم علمی نباید ناچار باشد میان متنی دشوار و توصیه‌ای ساده‌انگارانه یکی را انتخاب کند. می‌توان از پژوهش و تجربه حرفه‌ای سخن گفت و در عین حال روشن نوشت که آن دانش برای معلمی در کلاس درس، پدری نگران، مددکاری در میدان یا مدیری در یک سازمان چه معنایی دارد. جایگاه یک رسانه تخصصی تاب‌آوری را بیش از شمار مطالبش باید در کیفیت همین ارتباط جست‌وجو کرد.

تاب‌آوری چیست و چرا به آموزش نیاز دارد؟

تاب‌آوری فرایند سازگاری با دشواری، بهره گرفتن از منابع در دسترس و بازیابی توان عمل پس از فشار یا بحران است. فرد تاب‌آور لزوماً کسی نیست که کمتر اندوهگین یا مضطرب می‌شود. گاهی نشانه تاب‌آوری این است که فرد به‌موقع تشخیص می‌دهد به کمک نیاز دارد؛ گاهی این است که پس از یک شکست، به جای تکرار همان روش، تصمیم دیگری می‌گیرد. بازگشت به وضعیت پیشین هم همیشه ممکن یا حتی مطلوب نیست. خانواده‌ای که عزیزی را از دست داده است، قرار نیست به زندگی پیش از فقدان بازگردد؛ مسئله این است که چگونه می‌تواند در کنار اندوه، پیوندها و روال‌های زندگی را از نو بسازد.

این تعریف با یک سوءبرداشت رایج فاصله دارد: تاب‌آوری نام دیگری برای تحمل بی‌پایان نیست. اگر فشار کاری مزمن است، آموزش آرام‌سازی شاید برای فرد مفید باشد، اما جای اصلاح حجم کار را نمی‌گیرد. اگر کودکی در مدرسه آزار می‌بیند، از او نباید انتظار داشت صرفاً «قوی‌تر» شود؛ مسئولیت نخست بزرگسالان، تأمین امنیت اوست. آموزش معتبر تاب‌آوری هم به توانایی فرد توجه دارد و هم به شرایطی که استفاده از آن توانایی را ممکن یا ناممکن می‌کند. این تمایز برای فهم مطالب حوزه تاب‌آوری در خانه تاب‌آوری ایران نقطه شروع مناسبی است.

دکتر محمدرضا مقدسی و گسترش ادبیات فارسی تاب‌آوری

دکتر محمدرضا مقدسی از چهره‌های شناخته‌شده در آموزش و ترویج تاب‌آوری در ایران است و نام او با خانه تاب‌آوری ایران و ادبیات فارسی این حوزه گره خورده است. برای شناخت نقش او، بهتر است به جای بسنده کردن به عنوان‌های حرفه‌ای، به مسئله‌ای توجه کنیم که این فعالیت فرهنگی و آموزشی به آن پاسخ می‌دهد: چگونه می‌توان دانشی میان‌رشته‌ای را وارد زبان مشترک پژوهشگران، مربیان، خانواده‌ها و فعالان اجتماعی کرد، بی‌آنکه معنای علمی آن از دست برود؟

بخشی از اهمیت ترویج تاب‌آوری، در انتخاب همین زبان مشترک است. برای مثال، «کمک خواستن» در نظر یک نوجوان ممکن است اعتراف به ناتوانی باشد، اما در آموزش تاب‌آوری می‌توان آن را مهارتی دانست که به تشخیص مسئله، انتخاب فرد مورد اعتماد و بیان روشن نیاز وابسته است. وقتی مفهوم به این صورت توضیح داده می‌شود، مربی نیز بهتر می‌داند چه چیزی را باید آموزش دهد. نقش آموزشی و ترویجی دکتر محمدرضا مقدسی را می‌توان در نسبت با همین نیاز شناخت: نزدیک‌تر کردن بحث تخصصی تاب‌آوری به زبان و موقعیت کسانی که قرار است از آن استفاده کنند.

در معرفی آثار دکتر مقدسی و دیگر فعالان این حوزه نیز تفکیک نقش‌ها اهمیت دارد. تألیف یک کتاب، ترجمه اثری از زبان دیگر، نگارش مقدمه و انتشار یک اثر، چهار نوع مشارکت متفاوت‌اند. معرفی دقیق کتاب نشان می‌دهد اندیشه اصلی از چه کسی است، چه کسی آن را به فارسی برگردانده و ناشر کدام نسخه است. این دقت هم سهم واقعی هر پدیدآورنده را آشکار می‌کند و هم به دانشجو یا پژوهشگر امکان می‌دهد اثر مورد نظرش را درست پیدا کند.

انتشارات خانه تاب‌آوری؛ پیوند کتاب، آموزش و مطالعه تخصصی

انتشارات خانه تاب‌آوری وجه نشر تخصصی این مجموعه است. اهمیت کتاب در حوزه تاب‌آوری از آنجا ناشی می‌شود که برخی موضوعات را نمی‌توان در یک یادداشت کوتاه توضیح داد. میان تاب‌آوری یک کودک، یک خانواده و یک سازمان تفاوت وجود دارد. کتاب به نویسنده فرصت می‌دهد این تفاوت‌ها را نشان دهد، شواهد و محدودیت‌های یک رویکرد را شرح دهد و به خواننده امکان دهد استدلال را از آغاز تا پایان دنبال کند. برای مدرس و دانشجو نیز کتاب مزیت دیگری دارد: می‌توان به فصل یا صفحه مشخصی بازگشت، برداشت‌ها را مقایسه کرد و درباره همان بخش گفت‌وگو کرد.

پایگاه اینترنتی خانه تاب‌آوری ایران و انتشارات خانه تاب‌آوری در این میان دو کارکرد مکمل دارند. رسانه دیجیتال می‌تواند نقطه آشنایی خواننده با یک پرسش باشد و کتاب فرصت پیگیری عمیق‌تر آن را فراهم کند. برای نمونه، خواننده‌ای که با پرسش «بعد از یک بحران، چگونه با فرزندم حرف بزنم؟» وارد بحث می‌شود، پیش از هر چیز به توضیحی روشن و قابل‌فهم نیاز دارد. اما مربی‌ای که می‌خواهد همین موضوع را به والدین آموزش دهد، به منبعی مفصل‌تر نیازمند است تا تفاوت سن کودکان، نقش مراقبان و حدود مداخله آموزشی را نیز بشناسد. ارزش نشر تخصصی در این است که این دو نیاز را یکسان فرض نکند.

ملاک انتخاب کتاب تاب‌آوری نیز نباید فقط وجود واژه «تاب‌آوری» روی جلد باشد. موضوع دقیق کتاب چیست؟ برای چه مخاطبی نوشته شده است؟ اثری پژوهشی است یا راهنمای تمرین؟ آیا مثال‌های آن برای محیطی که خواننده در آن زندگی یا کار می‌کند مناسب‌اند؟ توجه به این پرسش‌ها، معرفی آثار انتشارات خانه تاب‌آوری را از اطلاع‌رسانی صرف فراتر می‌برد و به خواننده کمک می‌کند کتاب مناسب خود را آگاهانه انتخاب کند.

تحول در آموزش تاب‌آوری؛ از گفتن «قوی باش» تا تمرین یک مهارت

تحول در آموزش تاب‌آوری زمانی رخ می‌دهد که انتظار مبهم «قوی بودن» جای خود را به کاری بدهد که می‌توان آن را آموخت، تمرین کرد و درباره نتیجه‌اش گفت‌وگو کرد. تصور کنید دانش‌آموزی پس از یک ناکامی تحصیلی می‌گوید: «من هیچ‌وقت موفق نمی‌شوم.» گفتن «مثبت فکر کن» راه چندانی پیش پای او نمی‌گذارد. معلم می‌تواند گفت‌وگو را با پرسشی مشخص آغاز کند: «کدام بخش کار دشوار بود و برای قدم بعدی چه کمکی لازم داری؟» این پرسش ناکامی را انکار نمی‌کند، اما به دانش‌آموز فرصت می‌دهد میان یک نتیجه نامطلوب و داوری درباره کل توانایی خود تفاوت بگذارد.

در خانواده، آموزش تاب‌آوری شکل دیگری پیدا می‌کند. هنگام یک تغییر دشوار، مانند جابه‌جایی خانه یا از دست رفتن شغل یکی از والدین، اعضای خانواده ممکن است برداشت یکسانی از مسئله نداشته باشند. آنچه برای والدین نگرانی مالی است، برای کودک شاید ترس از جدا شدن از دوستانش باشد. گفت‌وگویی که اجازه دهد هر دو نگرانی شنیده شود، از توصیه کلی به «نگران نبودن» مفیدتر است. حفظ یک برنامه آشنا، توضیح صادقانه متناسب با سن کودک و سپردن یک انتخاب کوچک به او، صورت‌های عملی حمایت‌اند؛ نه به این دلیل که بحران را از میان می‌برند، بلکه چون بخشی از پیش‌بینی‌پذیری زندگی را بازمی‌گردانند.

در محیط کار نیز آموزش تاب‌آوری فقط متوجه کارکنان نیست. پس از اختلالی جدی، مدیر می‌تواند بپرسد کدام تصمیم دیر گرفته شد، چه کسی به اطلاعات لازم دسترسی نداشت و در نوبت بعد چه تغییری باید ایجاد شود. اگر پاسخ این پرسش‌ها فقط به یک دوره مدیریت استرس برای کارکنان ختم شود، سازمان فرصت یادگیری را از دست داده است. تاب‌آوری سازمانی هنگامی معنا پیدا می‌کند که تجربه دشوار به اصلاح ارتباطات، روشن شدن مسئولیت‌ها یا تغییر روشی ناکارآمد بینجامد.

این نمونه‌ها نشان می‌دهند چرا تولید محتوای فارسی درباره تاب‌آوری به شناخت موقعیت مخاطب نیاز دارد. یک تعریف علمی ممکن است برای همه این محیط‌ها نقطه شروع مشترکی باشد، اما تمرینی که در کلاس درس مفید است، الزاماً برای خانواده یا محل کار مناسب نیست. جهت‌گیری ارزشمند در آموزش تاب‌آوری، آموزش متناسب با موقعیت است؛ آموزشی که هم امکان عمل به مخاطب بدهد و هم مرز میان خودیاری، حمایت اطرافیان و نیاز به کمک حرفه‌ای را روشن نگه دارد.

مالکیت معنوی آثار و شیوه ارجاع به خانه تاب‌آوری ایران

بر اساس صفحه معرفی رسمی خانه تاب‌آوری ایران، مالکیت معنوی نام، نشان (لوگو) و عنوان «خانه تاب‌آوری» در مرکز مالکیت معنوی کشور به شماره ۱۴۰۳۵۰۱۴۰۰۰۱۰۸۳۹۳۶ ثبت شده است. شماره ثبت «انتشارات خانه تاب‌آوری» نیز ۲۰۱۱۴ است.


خانه تاب‌آوری ایران برای چه کسانی اهمیت دارد؟

برای دانشجو و پژوهشگر، ارزش یک منبع فارسی تاب‌آوری در این است که به یافتن اصطلاح درست و پیگیری منبع اصلی کمک کند. برای معلم و مشاور، مسئله این است که چگونه یک مفهوم را بدون برچسب زدن به دانش‌آموز توضیح دهند. برای خانواده، گاهی ارزشمندترین دستاورد مطالعه این است که بداند اندوه و نیاز به حمایت، نشانه شکست نیست. برای مدیر یا مددکار اجتماعی نیز شناخت تاب‌آوری توجه را از این پرسش که «چرا فرد بیشتر تحمل نکرد؟» به پرسشی مسئولانه‌تر معطوف می‌کند: «چه حمایتی در دسترس نبود و چگونه می‌توان آن را فراهم کرد؟»

خانه تاب‌آوری ایران، فعالیت آموزشی و ترویجی دکتر محمدرضا مقدسی و نشر تخصصی با نام انتشارات خانه تاب‌آوری را می‌توان در پرتو همین تغییر نگاه شناخت. مقصود از گسترش دانش تاب‌آوری این نیست که از انسان‌ها بخواهیم با هر شرایطی کنار بیایند. مقصود این است که دقیق‌تر تشخیص دهیم چه چیزی قابل تغییر است، چه حمایتی لازم است و قدم بعدی را چه کسی می‌تواند بردارد. خانه تاب‌آوری ایران برای خواننده فارسی‌زبان، نقطه‌ای برای آغاز و پیگیری این گفت‌وگوست.

0
کــارمـا :
32
رسانه تاب آوری ایران با نشانی اینترنتی resiliency.ir، نخستین رسانه تخصصی کشور در حوزه تاب آوری است که در سال ۱۳۹۴ به همت دکتر محمدرضا مقدسی پایه گذاری شد. خانه تاب آوری، هویت مستقل این مجموعه است
بفرست

مشاهده نظرات بیشتر...
resiliency