بیماری خود ایمنی چیست و چگونه آن را درمان کنیم؟

بیماری خود ایمنی چیست ؟

بیماری خود ایمنی (Autoimmune disease) نوعی از بیماری‌است که براثر خود ایمنی ایجاد می‌شود. به عبارت دیگر در مواقعی‌که سیستم ایمنی بدن نمی‌تواند سلول‌های خودی را از سلول‌های مهاجم و بیگانه تشخیص دهد و بافت‌ها و اندام های بدن را مورد حمله قرار می‌دهد بیماری خود ایمنی ایجاد می‌شود.

این بیماری‌ ممکن است باعث بیماری خودایمن قلب، کلیه، غدد لنفاوی، اعصای محیطی و پوست شود یا اندام‌های دیگر را درگیر کند.

چه عواملی باعث ابتلا به بیماری‌های خود ایمنی می‌شود؟

بیماری خود ایمنی یک علت مشخص و قطعی ندارد با این‌حال مجموعه‌ای از عوامل زمینه‌ی ایجاد این بیماری را ایجاد می‌کند. عوامل زمینه ساز بیماری خود ایمنی موارد زیر است.

• ژنتیک

مهم‌ترین عامل بروز بیماری‌های خودایمن ارثی بودن آن است. یعنی همه‌ی افراد در معرض ابتلا به این بیماری قرار ندارند و کسانی که والدین یا اطرافیان درجه یک آن‌ها به بیماری خودایمنی مبتلا است با احتمال بیشتری مبتلا می‌شوند و سیستم ایمنی بدن آن‌ها برعلیه بافت‌ و اندام‌های خودی آنتی بادی ترشح می‌کند.

• عوامل محیطی

به‌جز عامل ژنتیک عوامل محیطی هم می‌تواند شرایط بروز بیماری خودایمنی را فراهم کند. مثلا در افرادی که مبتلا به عفونت ویروسی یا باکتریال می‌شوند، فعالیت سیستم ایمنی بدن برای مقابله با عوامل بیگانه ممکن است تشدید شود و به‌صورت افسار گسیخته تمام بدن را مورد حمله قرار دهد.

یکی دیگر از عوامل محیطی که ممکن است بدن را در شرایط بیماری خود ایمن قرار دهد مواجهه با مواد شیمیایی است.

انواع بیماری‌های خود ایمنی کدام است؟

بیماری خود ایمنی ممکن است یک یا چند عضو از بدن را همزمان درگیر کند، همچنین بیماری مختص به یک عضو خاص نیست و تمام اعضای بدن در معرض این آسیب قرار دارند. بنابراین طبیعی‌ست که  بیش از ده‌ها نوع مختلف از بیماری‌های خود ایمن تشخیص داده شود. در این‌جا رایج‌ترین بیماری‌های خودایمنی را بررسی می‌کنیم.

سندرم خود ایمنی تکثیر لنفاوی

بیماری خود ایمنی غدد لنفاوی که با نام (ALPS) شناخته می‌شود یک بیماری ارثی است که در آن بدن نمی‌تواند تعداد لنفوسیت‌ها را تنظیم کند. جمع شدن لنفوسیت‌ها درگره لنفاوی لنفادنوپاتی، در کبد هپاتومگالی و در طحال اسپلنومگالی را ایجاد می‌کند.

این بیماری بیشتر سلول‌های خونی را مورد آسیب قرار می‌دهد و در اندام‌ها و بافت‌ها به ندرت رخ می‌دهد.  بیماری خود ایمنی غدد لنفاوی  باعث آسیب به گلبول های قرمز و آنمی همولیتیک خودایمن، آسیب به گلبول‌های سفید و نوتروپنی خودایمن یا آسیب به پلاکت‌ها و بروز ترومبوسیتوپنی خودایمن می‌شود.

بیماری خود ایمنی لوپوس

 لوپوس با هجوم به اندام و بافت‌های خودی ایجاد می‌شود و ممکن است چند عضو را همزمان درگیر کند. علائم بیماری خود ایمنی لوپوس با راش‌های پوستی و لکه‌های پروانه‌ای روی پوست شروع می‌شود. به تدریج این علائم پیشرفت می‌کند  و باعث التهاب و ورم در مفاصل و خشکی آن‌ها می‌شود. مشکلات مربوط به مفاصل معمولا صبح‌ها ایجاد می‌شود.

علائم دیگر این بیماری حساسیت به نور خورشید، تغییر رنگ و شکل ناخن‌ها، تب و خستگی، همچنین ریزش مو است.

تیروئیدیت هاشیموتو

این بیماری خود ایمن یک التهاب مزمن غده تیروئید است که با تولید آنتی‌بادی بر علیه سلول‌های خودی همراه است. علت این بیماری مشخص نیست و شیوع آن در زنان میانسال بیشتر از مردان است.

 این بیماری با نشانه‌ی ظاهری بزرگ شدن غده‌ی تیروئید همراه است. الیته همیشه این بزرگ شدن توسط خود شخص قابل تشخیص نیست و پزشک باید آن را تشخیص دهد. سایر علائم بیماری خود ایمنی تیروئید شامل موارد زیر است:

• افزایش وزن
• پوست خشک و رنگ پریده
• احساس کرختی و خواب رفتگی دست و پاها
• ضعف ماهیچه یا گرفتگی ماهیچه
• ضعیف شدن حافظه
• ریزش مو
• میگرن
• نازایی
• کند شدن ضربان قلب(برادیکاردی) یا تند شدن ضربان قلب(تاکیکاردی)

بیماری خود ایمنی گریوز

بیماری گریوز(Graves) یک بیماری خود ایمن است که باعث افزایش ترشح هورمون‌های تیروئید و پرکاری آن می‌شود. اگرچه تمام افراد در معرض این بیماری هستند اما این بیماری در زنان کمتر از ۴۰ سال شایع‌تر است.

تظاهرات بیماری ممکن است در بخش‌های مختلف از بدن مشاهده شود. این تظاهرات به شکل موارد زیر بروز می‌کند.

• علائم گریوزچشمی: پف کردن و قرمز شدن چشم‌ها، حساسیت به نور، دوبینی و کاهش بینایی
• علائم گریوز پوستی: قرمز و ضخیم شدن پوست در ناحیه‌ی ساق پا یا بالاتر
• علائم عمومی مانند خستگی و بی‌حالی، تغییر خلق وخو و افسردگی
• تغییر در چرخه‌ی قاعدگی یا اختلال در نعوظ
• مشکلات قلبی مانند تغییر در تعداد ضربان قلب

بیماری خود ایمنی کبد

بیماری خود ایمنی یکی از علت‌های بیماری‌های التهابی طولانی مدت در کبد است که باعث آسیب به سلول‌های کبد می‌شود. این بیماری با زمینه‌ی ارثی در اثر مساعد شدن شرایط محیطی ایجاد می‌شود و شیوع  زیادی ندارد.

بیماری در مراحل اولیه بیماری علامت خاصی ندارد اما با پیشرفت بیماری مثل سایر بیماری‌های کبدی با یرقان یا زردی همراه است. همچنین ضعف، خستگی، درد مفاصل و ادرار تیره و مدفوع کمرنگ در مبتلایان به این بیماری بروز می‌کند.

راه تشخیص بیماری خود ایمنی چگونه است؟

مراجعه نزد پزشک برای تشخیص بیماری با مشاهده‌ی شواهد بالینی، گرفتن شرح حال از بیمار و انجام آزمایش‌های تشخیصی است. انجام آزمایش تشخیص بیماری خود ایمنی شامل دو مرحله است.

• در مرحله‌ی اول پزشک برای مطمئن شدن از وجود بیماری خودایمنی آنتی بادی‌ها را چک می‌کند.

آزمایش آنتی بادی ضد هسته‌ای (ANA) در این مرحله انجام می‌شود.

• در مرحله‌ی بعد برای تشخیص دقیق نوع بیماری خود ایمن از آزمایش‌های دیگر با تشخیص پزشک معالج استفاده می‌شود.

آیا بیماری خود ایمنی قابل درمان است؟

پاسخ این سوال با توجه به علت‌های ایجاد کننده‌ی بیماری بسیار ساده است. چون بیماری تک علتی نیست و ناشناخته است درمان دارویی منحصر به فرد هم ندارد. تنها راهبرد برای کنترل بیماری و کاهش عوارض آن استفاده از داروهایی است که فعالیت سیستم ایمنی بدن را کم کند. همچنین در مراحل اولیه و خفیف بیماری می‌توان با استفاده از روش‌های طب سنتی علائم بیماری خود ایمن را کنترل کرد.